The Great Cinema Magician (2DVD)

Frans Zwartjes (Alkmaar, 1927) is filmer, musicus, vioolbouwer, tekenaar, schilder en beeldhouwer. Eind jaren zestig maakte hij furore met schilderachtige zwart-witfilms, waarin uitbundig gekostumeerde en gemaquilleerde acteurs gevangen raken in een web van seksueel geladen machtsspelletjes; hysterie, psychose en wreedheid behoren tot zijn vaste thema’s. Zwartjes, door de Amerikaanse essayist Susan Sontag ooit ‘de belangrijkste experimentele filmer van zijn tijd’ genoemd, heeft een oeuvre van ruim vijftig films. Pentimento (1979), Living (1971) en In Extremo (1981) gelden als enkele van de bekendste.
In de documentaire De Grote Tovenaar portretteert regisseur Ruud Monster Zwartjes als een eigenzinnig kunstenaar die de wereld om hem heen met humor becommentarieert. Monster filmt Zwartjes onder meer thuis, componerend in zijn atelier.

genre: experimentele film

DVD 1

Seats Two (1970). Twee vrouwen, Zwartjes' vaste actrices Moniek Toebosch en Trix Zwartjes, zitten naast elkaar op een bank; ze bekijken een foto van een berglandschap. De fysieke aantrekkingskracht tussen de twee is duidelijk voelbaar, maar er gebeurt niets...

Behind Your Walls (1970). De druktoetsen van een radio, een glas met een bruistablet, een wekker, mannen en vrouwen in een kamer.

Living (1971). Zwartjes' favoriete film, is het veelgeprezen hoogtepunt van zijn serie Home Sweet Home, waarin hij de kamers van zijn nieuwe huis in Den Haag verkent. De film is een demonstratie van Zwartjes' virtuoze camerawerk. Hij speelt de hoofdrol en bedient tegelijkertijd de camera, die hij vanuit de hand op zich richt. Twee peronages, Zwartjes en zijn vrouw Trix, bewegen zich rusteloos door het huis. Living werd gedraaid met een extreme groothoeklens (5.7) die een sterke sfeer van vervreemding oproept.

Audition (1973). Omdat veel films van Zwartjes feitelijk zwijgende films zijn zonder dialogen of direct geluid, is de muziek steeds belangrijk. Die muziek maakte Zwartjes zelf, vaak samen met zijn broer Rudolf en Lodewijk de Boer. Audition is een mooi voorbeeld van een film met een fraaie soundtrack. De film is een visuele improvisatie tussen camera en acteurs, nagenoeg zonder verhaallijn - een man kijkt en luistert naar een zingende vrouw, terwijl een andere vrouw toekijkt - en voornamelijk in spannende zwart-witbeelden.

Bedsitters (1974). Bedsitters speelt zich af op de overloop en de trappen van Zwartjes' destijds nieuwe, nog lege huis in Den Haag. De filmmaker roept een geheimzinnige en complexe ruimte op door met een 'zwevende' camera een aantal kruipende en sluipende personages te filmen. Zelfs als Zwartjes zichzelf in beeld neemt, blijft de camera zweven. De vloeiende bewegingen en een forse groothoeklens maken van het huis een gebouw dat zich verzet tegen logica.

Pentimento (1972). Ijzig blauw domineert deze film. In een monumentaal pand onderwerpt een groep wetenschappers levende vrouwen aan onduidelijke, vernederende experimenten. De beelden vielen destijds verkeerd bij een groep militante feministen. Filmdoeken werden beklad, kopieën van Pentimento vernield en er werd zelfs een projector het raam uitgegooid

DVD 2

Sorbet 3 (1968 - zwijgend). Sorbet 3, een van Zwartjes' eerste films, is sterk beïnvloed door de door hem bewonderde New American Cinema. Alles draait om het spel van blikken tussen een neurotische man (Lodewijk de Boer) in travestie, die naar een sorbet reikt en vol spanning kijkt naar wat naast hem op de bank ligt.

Birds (1968). Een in de camera gemonteerde, contrastrijke zwart-witfilm over een vrouw, een Japans speelgoedvogeltje en hun verhouding tot de kijker.

Spectator (1970). Veilig verborgen achter zijn camera krijgt de fotograaf geen genoeg van zijn model met lange wimpers

A Fan (1968 - zwijgend) Een man in travestie zit op een divan met een waaier. De muur achter hem is bedekt met gebloemd behang. Hoewel de man weinig meer doet dan wat heen en weer kijken en zijn waaier bewegen, weet Zwartjes een enorme spanning te creëren.

Visual Training (1969 - zwijgend) Een onverstoorbaar ogende man raakt betrokken bij een voedselorgie met twee voluptueuze, halfnaakte vrouwen. Alle handelingen - een van de vrouwen wordt geblinddoekt en krijgt bakpoeder over zich heen, waarna flink met eten wordt gesmeerd - hebben een sterke, onheilspellende lading. Make-up, belichting en montage versterken het effect.

Anamnesis (1969). Film in drie delen waarin een man en een vrouw, Zwartjes' echtgenote Trix en zijn vaste acteur Lodewijk de Boer, in een huis en buiten langs het water om elkaar heen cirkelen, elkaar afstotend en aantrekkend.

Spare Bedroom (1970). Internationaal bekroonde film uit Zwartjes' serie Home Sweet Home. Twee sombere personages zijn verwikkeld in een claustrofobisch spel van aantrekking en afstoting.

speelduur: ca. 310 minuten (221 min. + 89 min. extra's)
stille films en Nederlands gesproken, Engels ondertiteld
kleur / zwart-wit

extra: De grote tovenaar/ The Great Magician (Ruud Monster) / Nederland, 2005